انواع خاک و مواد تشکیل دهنده آنها

محمد ناصر نظری عضو شورای ولایتی بادغیس تایید میکند که این ولسوالی شب گذشته به دست طالبان سقوط کرد، اما طالبان صبح امروز مرکز این ولسوالی را ترک کردند. به هر حال با توجه به اینکه سیستان طی حداقل دو دهه گذشته درگیر گرد و غبار است، عملکرد وزارت خارجه کشورمان را در رایزنی با افغانستان چگونه بوده است؟ با این وجود من دیپلماسی وزارت امور خارجه کشورمان را در موضوع تامین آب برای تالاب هامون قوی نمیبینم؛ البته به حضور آقای عباس عراقچی در دفتر دیپلماسی آب امیدوار بودم؛ چون تحصیلات او در رشته دیپلماسی آب است؛ اما به هر دلیل اخیرا تغییراتی در گروه دیپلماسی آب وزارت خارجه به وجود آمد و در حال حاضر تیم جدیدی موضوع آب را دستگاه خارجه کشور دنبال میکنند.

به همین علت پیشنهاد میکنم وزارت خارجه کشورمان در زمینه محیط زیست و بهطور خاص در بحث تالاب هامون یک تیم کارشناس مسلط به کار بگیرد؛ تیمی که ضمن خبره بودن در حوزه آب به مصالح سیاسی و ژئوپولتیک کشور تسلط داشته باشد. انتقاد اصلی به وزارت خارجه این است که بدون داشتن یک تیم کارشناسی برای مذاکره بر سر حقآبه هامون اقدام میکند این در حالیست که تیم مذاکرهکننده میتوانند هنگام مذاکره در کنار خود کارشناس یا کارشناسان مسلط به مسائل حوزه آبی منطقه به همراه داشته باشند. وزارت خارجه ایران در تامین حقآبه زیست محیطی هامون چه کرده است؟

پس از حقآبه ۹۰۰ میلیون مترمکعبی که افغانستان میدهد، چیزی نصیب تالاب هامون و محیط زیست نمیشود و صرفا برای تامین آب شرب ذخیره میشود؟ به گزارش ایرنا، رودخانه هیرمند از کوه های بابا یغما در مرکز افغانستان سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی حدود هزار کیلومتر به مرز ایران می رسد. وسعت دریاچه هامون در زمان پرآبی ۵۶۶۰ کیلومتر مربع است که از این مقدار ۳۸۲۰ کیلومتر مربع متعلق به ایران و بقیه آن متعلق به افغانستان است. در این قرارداد حق تقدم آب مشروب سیستان نسبت به سایر مصارف مورد پذیرش کمیسیون بیطرف قرار گرفت، مقدار آب موردنیاز سیستان از سوی هیئت ۲۲ مترمکعب در ثانیه اعلام شد که مورد توافق دولت ایران قرار نگرفت.

در فصل تابستان کمترین مقدار اکسیژن محلول در ایستگاه پایپل و در فصل بهار کمترین مقدار این پارامتر در ایستگاه حمیدیه مشاهده شد. اتوبوسهای عادی در این محله در مرز شمالی و جنوبی آن، دارای ایستگاه هستند. با این وجود هنوز این مصیبت دست از سر سیستان برنداشته است و هر ساله شرایط برای زندگی مردم سختتر میشود. تالاب هامون برای پر شدن به بیش از ۱۰ میلیارد متر مکعب آب نیاز دارد تا به شرایط قبل از بحران برگردد.البته باید در نظر داشت که با توجه به تبخیر بالا در منطقه هر ساله حدود چند میلیارد متر مکعب آب باید وارد شود تا جبران تبخیر ۵۰۰۰ هزار میلیمتری سالیانه شود و پایداری دریاچه دچار آسیب نشود.

اقلیم بیابانی ناحیه سیستان، شرایط ویژهای را برای این منطقه ایجاد کرده است و طی حداقل دو دهه اخیر، هر ساله در فصلهای بهار و تابستان طوفانهای گرد و غباری، زندگی شهروندان این منطقه را به مخاطره میاندازد. آخرین قرارداد تعیین و تامین حقآبه سیستان ایران توسط کشورافغانستان به سال ۱۳۵۱ برمی گردد که مقرر شد تحت هر شرایطی افغانستان ۳۲ متر مکعب آب در ثانیه (معادل ۹۰۰ میلیون متر مکعب آب در سال( حقآبه هامون را تامین کند البته در آن دوره بحث تامین حقآبه زیست محیطی هامون نبوده بلکه صرفا تامین حداقل آب شرب سیستان مطرح بوده است.

البته از نظر من هامون را نمیتوان با مذاکرات تعیین حقآبه احیا کرد. البته بهتر است به تنهایی از این منطقه بازدید نکنید و ترجیحا یک راهنمای محلی همراه داشته باشید. با مجله پیک نت همراه باشید… در صورت انجام طلاشويي به نحو غیراصولی نهتنها خاکها، بلکه ماسههای سفيد نيز به همراه جريان آب شسته و خارج میشوند. اختلافات مرزی بین ایران و این کشور با حَکمیتهایی که افسران انگلیسی در رأس آن قرار داشتند، به انجام رسید. خوشبختانه در سیستان و بلوچستان مطالعات زیادی از دیرباز انجام شده است و در مورد علل وقوع این بحران زیست محیطی نکات مبهم قابل توجهی وجود ندارد و تقریبا بدنه کارشناسی کشور میداند که درد سیستان چیست؟

شاید درد اصلی سیستان – که همگی بر روی آن توافق دارند – خشک شدگی تالاب بزرگ هامون است که بخشی از این مصیبت ناشی از کم آبیها و خشکسالی دو دهه اخیر است و بخشی دیگر هم مربوط به بیتوجهی و «حرف گوشنکردن» همسایه شرقی ما (کشور افغانستان) است. اگر تمایل شما به غرب تهران است میتوانید روی محلههای سعادت آباد، شهرک غرب و بخشی از پونک حساب باز کنید که قابلیتهای خوبی برای توسعه دارند و دسترسیهای آنها به بزرگراهها و خیابانهای عریض مناسب است. پل دشت و روستاهای پراکنده در اطرافش، به جز ارس یک منبع دیگر هم برای آبیاری زمین هایشان دارند و آن رود «زنگبار» است که درست از میانه شهر می گذرد و شهر را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می کند.

حوزههای علمیه و نهادهای آموزشی و دینی شیعی، آموزش شیعیان را بر عهده دارند. پژوهش حاضر متمرکز بر کاربرد شاخص کیفیت آب کانادا (CCME WQI) جهت بررسی کیفیت آب رودخانه بشار برای مصارف آشامیدنی، کشاورزی، آبزیپروری، تفریح و سرگرمی، احشام و همچنین کاربرد نمودار شولر جهت بررسی کیفیت آب این رودخانه برای مصارف آشامیدنی میباشد. در شرایط حاضر هم افغانها و سازمان ملل و یونپ (برنامه محیط زیست ملل متحد) به این واقعیت واقف هستند که نمیتوان ضمن تامین نیازهای مردم افغانستان در حوزه سد کجکی، بقیه آب را به هامون رساند بلکه با توجه به کمبارشیها طی سالهای اخیر، تنها راهکار این است که تالاب هامون در اولویت قرار گیرد.

در سالهای اخیر شاید نزدیک به دو دهه نیز با خشک شدن هامون طوفانهای گرد و غبار بسیار شدید حتی در مواقعی تا ۶۵ برابر غلظت مجاز، منطقه سیستان را به یک عرصه فوق بحرانی تبدیل میکند. یعنی با هدف حفظ یک اکوسیستم بینالمللی وارد گود شوند و به فکر تغذیه تالاب باشند؛ اما طی سالهای گذشته هرگز افغانستان این موضوع را نپذیرفته؛ چون هر کشوری دنبال منافع سرزمین خود است و برای تامین آب کشاورزی آب را پشت سد کجکی ذخیره کرده است .

جریان بالقوه رودخانه هیرمند به عنوان مهمترین منبع تغذیه هامون هم در محل دو شاخه مـرزی حدود ۱۱.۶ میلیـارد متـر مکعـب در سـال و جریـان بالفعـل آن ۵.۶ میلیارد مترمکعـب تخمـین زده شـده اسـت که متاسفانه به دلیل خشکسالی ، کمبارشی و احداث سد از همین میزان هم هیچ آبی به پاییندست یعنی تالاب هامون نمیرسد. درحال حاضر از محل منابع داخلی و تخصیصهای لحاظ شده برای بخش کشاورزی، سهمی حدود ۴۸ میلیون متر مکعب برای سیستان در نظر گرفته شده که با توجه به ناموفق بودن استفاده از کانالهای روباز در انتقال آب به مزرعه به دلیل رسوبگذاری بالا انتقال آب توسط لوله در دست اجراست اما باید توجه داشت که این آب باید با برنامهریزی دقیق در جهت ارتقاء معیشت مردم به کارگرفته شود و کشت اقتصادی جایگزین کشت سنتی شود.

واضح است که احداث سدهای متعدد در استان هلمند افغانستان با ظرفیت دو میلیارد متر مکعب و متعاقب آن احداث چند سد دیگر با ظرفیت حدود ۲.۸ میلیارد متر مکعب مانع رسیدن آب به تالاب هامون میشود. در حقیقت بادهای ۱۲۰ روزه تا زمانی که هامون پرآب بود، نعمتی برای منطقه به شمار میآمد اما از حدود ۲۵ سال گذشته به دلیل کمبود بارشها در حوضه آبریز تالاب هامون و احداث سدهای متعدد، آب چندانی به این تالاب نمیرسد و بادهای ۱۲۰ روزه به عامل محرک گرد و غبارهای سیستان تبدیل شده است. قاعده دلتاها اغلب تحت تأثیر حرکات آب دریا است و لندفرمهایی مانند خور، تالاب، پیکان ساحلی و سدهای ماسه ای شکل میگیرد.

در سال ۱۹۱۷ یک قرارداد جدید بین ایران و افغانستان منعقد شد اما همچنان این مشکلات ادامه داشت تا اینکه به دلیل طولانی شدن مذاکرات و در جهت اجتناب از گسترش اختلاف و به منظور اینکه موضوع تقسیم آب هیرمند سروسامانی یابد در سال ۱۳۱۵ پروتکل موقتی بین طرفین منعقد شد که به موجب آن آب در سد کمال خان به صورت مساوی (۵۰ درصد سهم افغانستان و ۵۰ درصد سهم ایران) تقسیم شود. اختلاف ارتفاع سطح تا کف پارک، ۵۵ متر و دارای شیبی بین ۱۰ تا ۳۵ درجه است. این مجموعه ۱۰ هزار متر مربع فضای فرهنگی و ۶۰ هکتار فضای سرپوشیده و روباز ورزشی دارد.

مطالعه تغییرات مورفولوژیکی کانال های رودخانه ای به منظور راهکارهای کنترلی مناسب جهت حل مشکلات دینامیکی این نواحی، اهمیت دارد. منشا محرک این طوفانها، بادهای شمالی است که از ترکمنستان، ازبکستان و افغانستان شروع و با جهت حرکت به سمت جنوب فعال میشوند. تقریبا بله، عمده آب هامون باید از این حوزه تامین شود اما به دلیل ساخت سد، آببندهای محلی و برداشت با پمپ جهت توسعه زمینهای کشاورزی چنین امکانی وجود ندارد و برای همین هم هامون دچار عدم ورود آب شده است.

بخش خدماتی حدود ۵۳٪ تولید ناخالص داخلی کشور که تجارت عمده و خرد کشور حدود ۳۰٪ این بخش را تشکیل میدهد. موافقتنامه ۱۳۱۷ اولین و آخرین مواففتنامه با افغانستان در خصوص هیرمند در تراز استانداردهای جهانی بود و با معیارهای شناختهشده جهان متمدن، مربوط به رودهای بینالمللی همخوانی داشت اما دلیل عمده ناکامی آن، مسائل سیاسی ازجمله «فقدان حسن نیت» در طرف افغان بود. ˈاحمد عاقبت بخیرˈ افزود: سیلاب های اخیر مربوط به ماه های فروردین و اردیبهشت است که با توجه به تمام شدن آنها، دبی آب ورودی به رودخانه هیرمند مورد مصرفی کشاورزان، عشایر و دامداران منطقه سیستان کاهش یافته است.

نمونه عینی چنین روش کاری ایجاد یک تیم کارشناسی مجرب توسط دولت ترکیه برای مقابله با انتقادات وارده به پروژه گاپ است که همه امور مربوط به این پروژه با هدایت این تیم صورت میگیرد. اینها سئوالات و ابهاماتی است که ضیاالدین شعاعی -دانشیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری و رئیس سابق ستاد ملی مقابله با گرد و غبار- در گفتوگوی تفصیلی با ایسنا بدان پاسخ داده است. بدیهی است بر اساس توازن اکولوژیک طبیعی، این منطقه قرنها حیات خود را حفظ کرده است و نیاکان ما توانستهاند با خشکسالی مقابله کنند. این فعال گردشگری در وصف بنا می گوید: از دور که به بنا مینگری پنجره های آبی رنگی خودنمایی می کنند.

دیدگاهتان را بنویسید